BÖLÜM 12

Sigorta Brokerları & Underwriter’lar (Deniz Sigortası)

Gemiler ve yükler, ulusal ya da uluslararası ticarete girecekse genelde sigortalı olmak zorunda. Deniz sigortası aslında gemi/yük sahibi ile sigortacı (underwriter) arasında yapılan bir anlaşma: “Bir hasar olursa ben seni bu kayıptan korurum” mantığı. Bunun karşılığında sigortacı prim alır; primin miktarı da risk değerlendirmesine göre belirlenir. Sigortacının hangi durumlarda ne kadar sorumlu olduğu gibi sınırlar da sözleşmede yazar; bu sözleşmeye poliçe (policy) denir. Çoğu gemi ya da yük sahibi sigortayı doğrudan sigortacıdan değil, bir sigorta brokerı aracılığıyla yaptırır. Broker’ın birçok sigortacıyla bağlantısı vardır; bunlar büyük şirketler olabileceği gibi Lloyd’s gibi piyasalarda bireysel underwriter grupları da olabilir. Broker, ihtiyacın hangi sigorta türü olduğuna bakar, o alanda uzman underwriter’lara gider ve müşteri için en iyi primi yakalamaya çalışır.

Genelde yük, gemiden ayrı sigortalanır. Çünkü gemi sahibi gemiyi belli bir süre ve belli bir ticaret hattı için sigortalar; yük ise çoğu zaman bambaşka birine aittir ve tek bir taşıma için sigortalanır. Ama şurası önemli: Yük sigortasının primi, çoğu zaman geminin ve gemi sahibinin sigorta geçmişine de bağlı olur. Gemi sahibi broker’a gidip gemiyi sigortalatmak istediğinde genelde tekne ve makine (hull & machinery) için (çoğunlukla 1 yıllık) bir prim teklifi alır. Bu sigorta, gövde ve makinenin üzerinde anlaşılan toplam değerini kapsar; eğer gemi batar/total kayıp olursa underwriter(lar) bu anlaşılmış tutarı öder. Bu anlaşılmış tutara bazen “owner’s disbursements” denen ek kalemler de dahil edilir: yakıt (bunker), kumanya, nakit vb. şeyler.

Poliçe, kararlaştırılan süre boyunca geçerlidir ama bir şartla: gemi sahibi sözleşme şartlarını düzgün sürdürmeli. Bu işin en temel prensibi de “utmost good faith” (azami iyi niyet): Yani gemi sahibi, riskle ilgili önemli ne varsa sigortacıya doğru ve eksiksiz söylemeli ki sigortacı riski doğru değerlendirsin. Yanlış/eksik beyan sigortacının risk hesabını etkiler; eğer yalan beyan ortaya çıkarsa poliçe geçersiz sayılabilir.

Mesela deniz sigortalarının çoğu geminin büyük bir klas kuruluşuna (ABS, BV, GL, LR, RINA vb.) kayıtlı olmasını ister. Bir kaza sonrası sigortacı araştırıp geminin klastan çıktığını ya da “irregular class position” (öneriler/sörveyler gecikmiş vs.) durumda olduğunu görürse “poliçe geçersiz” deyip ödeme yapmayı reddedebilir. Ayrıca standart deniz poliçesinin özellikle kapsamadığı bazı riskler de vardır. Bu yüzden armatörler bu tür riskler için başka yerlerden ek güvence alır, mesela P&I kulüpleri gibi.